වියට්නාම්: ද ලාස්ට් බැට්ල්

මා නරඹා ඇති ප්‍රබල ම වාර්තා චිත්‍රපටි කිහිපයක ම නිර්මාපකයා ජෝන් පිල්ජර්. පහුගිය සති අන්තයක ඔහුගේ වියට්නාම්: ද ලාස්ට් බැට්ල් (Vietnam: The Last Battle) නමැති චිත්‍රපටිය නරඹන්න ලැබුණා. එයත් ඔහුගේ සෙසු සියලුම චිත්‍රපටිත් පිල්ජර්ගේ වෙබ් අඩවියෙන් නොමිලේ නරඹන්න පුළුවන්. දීර්ඝ කලක් පුරා බ්‍රිතාන්‍ය ඩේලි මිරර් පුවත්පතේ යුද වාර්තාකරුවකු ලෙස කටයුතු කළ පිල්ජර් වියට්නාම් යුද්ධය පිළිබඳ සමීප අවබෝධයකින් යුතු අයෙක්. ඔහු වියට්නාම් යුද්ධයේ විවිධ පැති අළලා චිත්‍රපටි කිහිපයක් ම නිර්මාණය කර තිබෙනවා. ඒවා ජනමාධ්‍යවේදය හා වාර්තා චිත්‍රපටිකරණය පිළිබඳ ඉහළ ම මට්ටමේ නිදසුන්. ඔහුගේ චිත්‍රපටිවල රූපමය බස සරල යි; නිරවුල් හා ඍජු යි. සීමාව ඉක්මවන තාක්ෂණික හා ශිල්පීය හරඹවලින් තොර යි. ඔහුගේ අරමුණ සිය විෂය පිළිබඳ හැකි තාක් වෛෂයික හා සමීප චිත්‍රයක් නරඹන්නාට ලබා දීම බව ඉක්මනින් අපට වැටහෙනවා. මේ චිත්‍රපටිය නිපදවෙන්නේ 1995 දී. ඒ කියන්නේ වියට්නාම් යුද්ධයේ අවසානයෙන් අවුරුදු විස්සකට පසු.

මේ චිත්‍රපටිය ඇරඹෙන්නේ වියට්නාමයේ ඉතිහාසයේ එක්තරා අඳුරු හා 'රහසිගත' පැත්තක් සැකෙවින් අනාවරණය කරමින්. ප්‍රන්ස යටත් විජිතවාදීන්ගෙන් නිදහස ප්‍රකාශයට පත් කරමින් බලයට පැමිණි වහා හෝ චි මිං උත්සාහ කරන්නේ ඇමෙරිකා එක්සත් ජනපදය සමඟ සබඳතා තර කරගන්නයි. ඔහු චීනයෙන් හා සෝවියට් සංගමයෙන් ආධාර ඉල්ලා සිටීමෙන් වැළකෙනවා. ඒත් ඔහුගේ ඉල්ලීම්වලට කිසිදු ප්‍රතිචාරයක් එක්සත් ජනපදයෙන් ලැබෙන්නේ නැහැ. ඇත්තෙන් ම මෙය චීන විප්ලවයට පසු ඇමෙරිකා එක්සත් ජනපදය සමඟ පෙළගැසීමට මාඕ සේතුං දැරූ ප්‍රයත්නයට සමාන යි. ඒත් ඒ වෙනුවට, වියට්නාමය එළඹෙන කොමියුනිස්ට් ආක්‍රමණයක භූමිය හැටියට හංවඩු ගසමින් තිස් වසරක් පුරා දිග්ගැස්සුණු යුද්ධයකට එක්සත් ජනපදය අවතීර්ණ වෙනවා!

යුද්ධයේ අවසානයෙන් පසු වත් එක්සත් ජනපදය සම්බාධක පනවමින් වියට්නාමය යළි හිස එසවීම වැළැක්වීමට හැකි සියලු දේ කළා. බ්‍රිතාන්‍ය අගමැතිනි මාග්‍රට් තැචර් බලයට ආ පසු කළ මුල් ම වැඩවලින් එකක් වුණේ වියට්නාම් දරුවන්ගේ කිරිපිටි නැව්ගත කිරීම තහනම් කිරීම යි. මේ අවහිර කිරීම් නිසා වියට්නාමයට සෝවියට් සංගමය දෙසට හැරීම ඇර වෙනත් විකල්පයක් නැති තැනට පත් කළා. යුද ජයග්‍රහණයේ ප්‍රතිඵල පැවතුණේ එවැනි තත්වයක. අවුරුදු ගණනාවක් තිස්සේ මේ පශ්චාත් යුද වියට්නාමයෙන් පලා යන සරණාගතයින්ගේ කතාන්තර පුවත් සිරස්තල පිරෙව්වා.

ඉන් පසු යළි පැමිණීමේ හා ආර්ථිකය විවෘත කිරීමේ කාලපරිච්ඡේදයක්. වියට්නාමය ලාභ ශ්‍රම වෙළඳපොලක් බවට පත් වීම මේ අලුත් අවධියේ මූලික ලක්ෂණයක් වුණා. ගෝලීය ප්‍රාග්ධනයේ අනුහස තහවුරු වීමත් සමඟ වෙනස් වන සමාජ ආර්ථික හා දේශපාලන භූදර්ශනය චිත්‍රපටිය තුළ ඇඳෙනවා. මේ වෙනස්කම් ශ්‍රී ලංකාවේ සිට මෙය නරඹන ප්‍රේක්ෂකයින්ට හුරුපුරුදු ප්‍රතිරාව නැංවීමක් වෙන්න ඉඩ තියෙනවා. චිත්‍රපටය තුළ වියට්නාම් ආණ්ඩුවේ ආර්ථික උපදේශකයකු සිය විවෘත මොඩලය ඉදිරිපත් කරන්නේ "වෙළඳපොල සමාජවාදය" හැටියට.

හේඩීස් මෙහෙයුම හෙවත් Operation Ranch Hand හැටියට හැඳින්වුණු ගස්වැල් මරාදමන ඩයොක්සින් රසායනික ප්‍රහාරයේ ප්‍රතිඵල අත්විඳින්න වුණේ එක්සත් ජනපද මෙහෙයුම මඟින් "මුදාගැනීමට" අපේක්ෂිත බව ප්‍රකාශ වුණු දකුණු වියට්නාමයට යි. මේ මෙහෙයුමේ අරමුණ වුණේ වියට්කොං හමුදාවට ආහාර හා වන ආවරණය අහිමි කිරීම යි. හෙක්ටයාර මිලියන දෙකක පමණ නිවර්තන වනාන්තර ප්‍රමාණයක් මෙමඟින් මුළුමනින් ම විනාශ කෙරුණා. ඒ වියට්නාමය සතු වෘක්ෂලතාදියෙන් හරි අඩක්! 1970 දී එක්සත් ජනපද සෙනෙට් සභාවට වාර්තා කෙරුණු පරිදි වියට්නාමයේ සෑම පිරිමියකු, ගැහැණියක හා දරුවකු සඳහා ම විෂ රසායන රාත්තල් හයක් බැගින් පමණ හෙළනු ලැබ තිබූ බව චිත්‍රපටියේ සඳහන් වෙනවා. මේ විනාශයට ලක් වූ භූමිභාග යළි වගාකිරීමේ ප්‍රයත්නයේ ඇතැම් දර්ශන චිත්‍රපටියේ දැක්වෙනවා. විකෘතතා සහිත දරුවන් ඉපදීම අතින් වියට්නාමය ලොව අන් සියලු තැන් අභිබවනවා. මේ එම රසායනික ප්‍රහාරයේ මානව වන්දිය යි. තව ද ඒජන්ට් ඔරෙන්ජ් නමින් හැදින්වුණු විෂ ද්‍රව්‍යය පිළිකා සඳහා බලපා ඇති අයුරු අනූ ගණන්වල තහවුරු කෙරුණා. යුද්ධයේ දී මෙයට නිරාවරණය වූ ඇමෙරිකානු හා ඔස්ට්‍රේලියානු සොල්දාදුවන්ට දැන් වන්දි ලැබී තිබුණත් වියට්නාම් වාසීන්ට ලැබුණු දෙයක් නැහැ.

1978 දී ඇමෙරිකානු ජනාධිපති ජිමී කාටර් වියට්නාමයට වන්දි ගෙවීම ප්‍රතික්ෂේප කළේ හානිය දෙපාර්ශ්වයට ම සිදු වූවක් බව පවසමින්. "අපි ඔවුන්ට කිසිවක් ණය නැහැ" ඔහු කියාසිටියා.

දකුණු වියට්නාමය "කොමියුනිස්ට්වාදයෙන් බේරාගැනීම" සඳහා එම ප්‍රදේශයට හෙළන ලද බෝම්බවල තරම ගැන අදහසක් තිබුණත් උතුරේ සිදු කෙරුණු යුද්ධයේ කුරිරු ස්වභාවය ඒ තරම් පුළුල් වසයෙන් අදටත් වාර්තා වී නැහැ. 1975 දී උතුරු වියට්නාමයට ගිය විට දක්නට ලැබුණු දසුන් පිල්ජර් විස්තර කරනවා. ජීවයේ සියලු සලකුණු විනාශ කර අතුගා දැමුණු භූ දර්ශනයක්.

විවෘත ආර්ථිකය හා ගෝලීය ප්‍රාග්ධනයේ ආගමනය සමඟ වියට්නාමයේ සෞඛ්‍ය, අධ්‍යාපන හා වෙනත් සුබසාධන සේවා ව්‍යුහ වේගයෙන් විනාශ වී ගොස් ඇති අන්දම චිත්‍රපටිය විස්තර කරනවා. සියයට අනූවක සාක්ෂරතාවක් තහවුරු කළ අධ්‍යාපන ක්‍රමය ද අභාවයට ගිහින්. ශ්‍රම වෙළඳපොලේ අලුත් අවශ්‍යතා අනුව යළි සකසා ඇති අධ්‍යාපනය තවදුරටත් නිදහස් හා නොමිලේ ලැබෙන්නක් නෙමෙයි. මේ ලාභ ශ්‍රම වෙළඳපොල ජාත්‍යන්තර වෙළඳපොල තුළ තරඟයේ දී අඩුම පිරිවැයක් සහිත එකක් හැටියට ආයෝජකයින්ට ඉදිරිපත් කෙරුණු අන්දම පිල්ජර් විස්තර කරනවා. "අපනයන සැකසුම් කලාප" තුළ දැකගත හැකි වුණු එම ශ්‍රම වෙළඳපොලේ දර්ශන අප ඉදිරියේ දිගහැරෙනවා. මේ නව සැකැස්මෙන් උපයන ලාභ පොදි ගමන් කරන්නේ වියට්නාමයෙන් පිටතට.

මේ වෙළඳපොල තුළ හමුදාව ද ව්‍යාපාරවලට ඇතුළත් වෙලා. වියට්කොං සටන්කරුවකු ලෙස හැඳගත් යුවතියක් සංචාරකයින් "තීම් පාක්" එකක් තුළ වන වදුල් හරහා කැටුව යනවා. විදුලි ආලෝකය සපයා සංචාරක කණ්ඩායම්වලට ගමන් කළ හැකි පරිදි විශාල කොට සකසා ඇති ඇති "වියට්කොං යුද උමං" සංචාරක ආකර්ෂණය දිනාගන්නා ස්ථාන බවට පත් වෙලා. මෙහි එන සංචාරකයින්ට මුදල් ගෙවා ඇමෙරිකානු තුවක්කුවක් හෝ වියට්නාම් තුවක්කුවක් රැගෙන ඉලක්කයට වෙඩි තැබීමේ අවස්ථාව ද ලැබෙනවා!

එක්සත් ජනපද හමුදා විසින් සමූලඝාතනය කර දැමූ පරම්පරාවක් පිළිබඳ මතක චිත්‍රපටය පුරා වරින් වර මතු වෙනවා. එක තැනක විසි වැනි සියවස පුරා වියට්නාමයට අත්විදීමට සිදු වුණු ආක්‍රමණවල අහිමි වීම් දරා සිටින වැඩිහිටි කාන්තාවක්. තවත් තැනක මරණයේ මුවවිට හිඳිමින් අනිත් පවුල්වල සියලු දෙනා ඝාතනය කෙරුණු අන්දම දැක දිවි ගලවාගත් ස්ත්‍රියක්. ඇගේ දරුවන් තිදෙනා මරාදැමුණු අතර තුවාල ලැබූ ඇය වැතිර සිටියේ ඔවුන්ගේ මළකඳන් යට යි. ඇය විස්තර කරන කුරිරු මයි ලායි සමූලඝාතනයට වරදකරු වුණේ එක කනිටු හමුදා නිලධාරියෙක් විතරයි. ඔහු අත්වින්දේ හුදු මාස හතර හමාරක හිරදඬුවමක්. මේ යුද්ධයේ ඉතිහාසය හොලිවුඩ් චිත්‍රපටි මඟින් නැවත ලියැවුණු අතර එහි සැබෑ ඡායාරූප වැඩි සංඛ්‍යාවක් කිසි දා මහජන ඇස ගැටුණේ නැහැ.

චිත්‍රපටය ස්ථානගත වෙන්නේ අනූ ගණන්වල ලෝකයට විවෘත වීමේ ක්‍රියාවලිය තුළ සන්ධිස්ථානයක පසු වන වියට්නාමය තුළ යි. එම ක්‍රියාවලියෙහි ප්‍රතිවිපාක පිළිබඳ කාංසාසහගත වදන් මාලාවකින් එය සමාප්ත වෙනවා. වියට්නාමයේ සියලු ජනතාවගේ යහපත සඳහා විසඳා ගත යුතු ව තිබුණු, එහෙත් නොවිසඳී පවතින ගැටලු සමුදාය මත අඩමානයට රැඳී තියෙන රටක් පිළිබඳ චිත්‍රයක්.

[වියට්නාම්: ද ලාස්ට් බැට්ල් (1995), රචනය සහ ඉදිරිපත් කිරීම : ජෝන් පිල්ජර්, නිෂ්පාදනය හා අධ්‍යක්ෂණය : ඩේවිඩ් මුන්රෝ.]

සහනිර්මිත රංගය

Devised theatre කියන අදහස දැනවෙන පදයක් සිංහලෙන් හදාගන්න ටික කාලෙක ඉඳන් අපි උත්සාහ කරමිනුයි ඉන්නේ. වාච්‍යාර්ථයෙන් ගත්තම ඉංග්‍රීසි පදයෙන් වුණත් අදහස් වෙන්නේ 'devise කිරීමට' අදාළ පැති කීපයක් විතරයි. ඒකට අහු නොවෙන අනිත් දේවල් භාවිතය මඟින් තහවුරු වෙලා තියෙන නිසා අපට පදය තේරෙනවා.

මම කැමතියි මේ සඳහා 'සහනිර්මිත රංගය', 'සහනිර්මිත නාට්‍යයක්' යනාදී වශයෙන් යොදන්න. සහක්‍රියාකාරීත්වයකින්, සාමූහිකව නිර්මාණය කරන ලද කියන අදහස දෙන්නයි 'සහනිර්මිත' කියන පදය යෝජනා කරන්නේ. ඊට අමතරව අවස්ථාව අනුව 'සහනිර්මාණය කරනවා' (devising) කියන්න පුළුවන්. 'සහනිර්මිත නාට්‍යයක්' බිහි වෙන්නේ 'සහනිර්මාණ ක්‍රියාවලියක්' තුළිනුයි.

සකුව ඉවත ලා හුදු හෙළයෙන් මැ ලිවිය යුතු නම් : සහනිමැවුණු රැඟුම, සහනිමවනවා, සහනිමැවුම ඈ වදන් සෑහේ නො?

සඳ ජය ගතිමු

ඇපලෝ 11 සඳ ගමනට අද වසර 51ක් සපිරෙනවා. ඒ ගැන මා කියවා ඇති ඉතා රසවත් පොතක් තමයි අනුර සී. පෙරේරා මහතා ලියූ සඳ ජය ගතිමු. පොත පළ වුණේ සඳ ගමනට අවුරුදු විස්සක් පිරීම නිමිත්තෙනුයි. විද්‍යා සාහිත්‍යය වෙනුවට මිථ්‍යා ඝනාන්ධකාරය පතුරන පොත්-පත්තර බහුල වෙන්න පෙර යුගයක සිහිවටනයක්.

සඳ ගමන සිදු වූ අලුත පළ කෙරුණු සඳට ගිය අපූරු ගමන නමැති පොත වෙනුවෙන් නීල් ආම්ස්ට්‍රෝං ලියා එවූ සුබපැතුමකුත් මෙහි තියෙනවා. මේ විචිත්‍ර ලෝකය අප අබියස සිංහල බසින් ඉදිරිපත් කළ අනුර සී. පෙරේරා එකල දරුවන්ගේ වීරයෙක් වුණා. විද්‍යා විනෝදය, සූර්යයා සහ ග්‍රහයෝ, උල්කාපාත සහ වල්ගාතරු ඇතුළු තවත් ජනප්‍රිය විද්‍යා පොත් ගණනාවක් ම රචනා කළ ඔහුගේ බස සරල, සුගම හා නිරවුල් එකක්.

"නිරෝධායනය" කියන පදය මම මුලින්ම දැක්කෙත් ඒ පොතෙනුයි. සඳ ගමනේ යෙදුණු අජටාකාශගාමීන් දින 21ක නිරෝධායන කාලයක් ගත කළ යුතු වුණා. සඳ සම්පූර්ණයෙන් ම ජීවයෙන් තොර බව තහවුරු වන තුරු ඇපලෝ ව්‍යාපෘතියේ සඳගමන්වලට පසු මේ නිරෝධායන පිළිවෙත අනිවාර්යයෙන් ක්‍රියාත්මක කෙරුණා.

වසංගත දිනපොත (2)

මහ මැතිවරණයට අදාළ ඡන්ද පත්‍රිකා බෙදාහැරීම මේ වන විට සිදු වෙමින් පවතින්නේ මුහුණු ආවරණ හෝ කිසිදු ආරක්ෂක උපකරණයක් යොදාගැනීමෙන් තොරවයි. තැපැල් සේවකයින් නිවෙසින් නිවෙසට අනාරක්ෂිත ව ගමන් කරන මේ අවස්ථාව වසංගතය ඇති වූ පසු දිවයිනේ සියලු නිවෙස් එක ම ජාලයකට නිරාවරණය වන පළමු වතාවයි.

මීට පෙර සාමාන්‍ය තැපැල් සේවා සැපයීම, රෝහල් සායන වෙතින් ලැබෙන බෙහෙත් රෝගීන් කරා බෙදාහැරීම වැනි කටයුතු මෙලෙස අනාරක්ෂිතව සිදු කළත් එම බෙදාහැරීමේ ජාලය මේ තරම් විශාල එකක් වුණේ නැහැ. දැන් සිදු වන්නේ මුළු රටම සම්බන්ධ කරගන්නා පුළුල් මෙහෙයුමක්; විශාල ජනකායක් අනතුරට නිරාවරණය කිරීමක්.

මෙවැනි බෙදාහැරීමකට පෙර තැපැල් සේවකයින්ට ප්‍රමාණවත් ආරක්ෂක උපකරණ ලබා දිය යුතු යි! එමෙන්ම ශාරීරික දුරස්ථභාවය පවත්වාගැනීම, අත්සන් කිරීම සඳහා පෑන් භාවිත කළ යුත්තේ කෙසේ ද යනාදිය ගැන උපදෙස් ක්‍රමානුකූලව තැපැල් සේවකයින්ට මෙන්ම ඡන්දදායකයින්ටත් ලබාදිය යුතුව තිබුණා!

තැපැල් තැපැල්! (අප්‍රේල් 23)

තැපැල් දෙපාර්තමේන්තු සේවකයෝ දැන් රජයේ සායනවල බෙහෙත් හා සාමාන්‍ය තැපෑල බෙදනවා. ඒත් ඔවුන්ට මුහුණු ආවරණ හෝ වෙනත් කිසිම ආරක්ෂක උපකරණයක් නැහැ. මේ සේවකයින්ගේ ජීවිත පාවිච්චි කර ඉවත දැමිය හැකි දේ හැටියටයි ආණ්ඩුව සලකන්නේ. මේක අන්තිම තුච්ඡ අපරාධයක්!

හෘද රෝග සායනයෙන් ප්‍රතිකාර ගන්නා මගේ අප්පච්චීටන් අන්තිමේ දී තැපෑලෙන් බෙහෙත් ලැබුණා. ගෙනාවේ අනාරක්ෂිත ව මුහුණු ආවරණ නැතුව වැඩ කරන තැපැල් සේවකයෙක්. මීට වඩා හොඳයි සායනයට ගියා නම්. මේ බෙහෙත් ගන්න හෝ දොස්තර මහතා මුණගැහෙන්න සායනය ඇර වෙනත් තැනක් පහුගිය මාසෙ මේ ප්‍රදේශයේ තිබුණෙත් නෑ. අනිත් අතට සායනයේ වාතාවරණය කලින් අනුමාන කරන්න විදිහකුත් නෑ. එතන සෙනඟ හොඳට ම පිරිලා ඉන්නත් ඉඩ තියෙනවා. දුරකථනයෙන් කතා කළාම ඒ අය දිරිමත් කළේ තැපෑලෙන් බේත් ගෙන්වාගැනීම.

තැපෑල ආවාට පස්සේ මම තැපැල් ස්ථානාධිපතිවරුන් දෙන්නෙක් එක්ක කතා කළා. ඔවුන් කී විදිහට බෙහෙත් බෙදාහැරීමේ කටයුත්ත සඳහා මුහුණු ආවරණ සීමිත ප්‍රමාණයක් රෝහල්වලින් තැපැල් කාර්යාලවලට ලබා දී තිබුණා. ඒත් තැපැල් දෙපාර්තමේන්තුවේ කටයුතු සඳහා විශේෂයෙන් මෙතෙක් මුහුණු හෝ අත් වැසුම් ලබා දීමක් වෙලා නැහැ. එක ස්ථානාධිපතිවරයෙක් කිව්වා දැන් ඒ ගැන පියවර ගැනෙමින් තියෙන බව. ඒත් මේ මොහොතේ එවැනි පහසුකම් ඔවුන්ට නැහැ.

යටිතලය ගැන (මැයි 28)

දුර සිට වැඩ කිරීම, පාසැල්, ටියුෂන් හා විශ්ව විද්‍යාල අධ්‍යාපනයට දුර සිට සම්බන්ධ වීම හෝ ඉගැන්වීම වගේ දේවල්වලදී මගේ පුද්ගලික ආශ්‍රය පරිසරයේ ඉන්නා අයගෙන් වැඩි දෙනෙකුට ඒවා ප්‍රමාණවත් විදිහට කරගන්න අන්තර්ජාල පහසුකම් නැති බව හරියටම තේරුණේ වසංගත කාලය තුළයි.

සාමාන්‍ය බ්‍රෝඩ්බෑන්ඩ් සම්බන්ධතා තියෙන අයට වුණත් පහුගිය මාස දෙකේ විශාල වශයෙන් බිඳවැටීම් සිදු වුණා. ඒවා හදන්න පැය කිහිපයේ සිට සති දෙක පමණ දක්වා විවිධ කාල ගත වුණා. මේ පහසුකම් මට්ටම විශ්වසනීය (reliable) මට්ටමක් හැටියට හඳුන්වන්න අමාරුයි.

විදුලිබලය හා අන්තර්ජාල සබඳතා දෙකේම බිඳවැටීම් ගත්තම අඛණ්ඩ සේවා සම්පාදනයකට සූදානම් යටිතලයක් තියෙන්නේ කොළඹ හා ප්‍රධාතනම නගර කීපයක් අවට විතරක් කියලයි මට හිතෙන්නේ.

Going static

Talking about clutter, I am in the process of getting rid of most of my WordPress sites and replacing them with handmade static pages. The Gutenberg editor has become a headache. I've been trying to get used to it but it isn't really helping. I write a lot, and I sometimes post parts of it on blogs/websites. And I want to keep editing even after publishing and take them back to other formats or merge the edited text with its original context. I don't want to write specifically for a particular "blogging" platform. Whenever you paste an article into the Gutenberg editor, it gets messed up beyond repair. It turns into WordPress-only content.

I know there are markdown editor-plugins etc that I can use. I've been using them. But the WP "ecosystem" is changing way too fast, and a lot of plugins disappear during the process.

It is easier to create web pages manually, rather than wasting time and energy on keeping these sites secure, php versions updated etc. Back to GeoCities days! There may be rare occasions that justify the use of static site generators. But they too are highly bloated. To serve 2 or 3 web pages you have to generate about 400 files. What is this madness!?

Most of my websites don't need to be updated as frequently as a "blog" or a news website. They don't need dynamic content either. They are out there to showcase or share things, to be viewed or read. However, all of them are currently on WordPress. Even when site contents remain unchanged and "static", I have to get back to it at least on a weekly basis to make sure that everything is safe and secure. This is a waste of time and energy. And the solution? Use what is actually needed, not what everyone else uses. The result will be fast and secure websites that will give me more time and space to focus on content.

What I did with this site is the first step in that direction. This used to be a WordPress website. After investigating into available alternatives, I decided to use nikola to replace WordPress. This is not the solution I am going to use for some of my other websites. I will use org-mode export and publishing to create and manage some sites while hand-writing some of the others.

Having said that, I really admire most of the things WordPress offers. It is still the first solution I recommend to anyone who wants to start a blog or a website. I also have sites that still require a decent search function and the ability to update on the go from different computers and phones. These sites will have to continue with WordPress until I find a decent alternative. I really hope that the classic editor or one of the markdown editors will remain in the mainstream at least for another couple of years.

Identity politics destroys art

This shows up on Twitter early in the morning:

Identity politics destroys art. At the logical end of this kind of reasoning lies the idea that you cannot reasonably depict anything that is outside of your racial, ethnic, gender ... identity. This goes against the very nature of artistic practice.

Truths about the world - which in most cases can be found outside of "our" racial, ethnic, cultural, gender identity and milieu - can be known and depicted through artistic means. This has been the modernist understanding and approach to artistic practice. Artmaking is no doubt a complicated and often an ideologically charged process. That doesn't negate our ability to seek truthful depictions/engagements with it. That doesn't disqualify us to seek solutions - artistic truths - along artistic avenues.

ජංගම සිංහල

මේ ස්මාට් දුරකථනවල තියෙන සිංහල යතුරු පුවරු සහ ලිවීමේ මෘදුකාංග සේරම අන්තිම බාල තත්වයේ ඒවා. සමහර ඒවගෙන් 'සිංහල' කියලා ටයිප් කරගන්නත් බැහැ! තවත් ඒවාට 'වෘත්තීය' කියලා ලියන්න අකුරු මදි. තවත් සමහර මෘදුකාංග අපට අනවසරයෙන් breaking news එවන්න ඉදිරිපත් වෙනවා. මේ හැම මෘදුකාංගයක් පසුපසම තියෙන ඉදිරිදැක්මේ ලොකු ඌනතාවක් මට පේනවා. ඒකෙන් මෘදුකාංග නිර්මාපකයින් අපේ භාෂාව ගැන දරන ආකල්පය අනාවරණය වෙනවා. ඒ තමයි ඔවුන් හැමෝම සිංහලෙන් ලිවීම සලකන්නේ අත්‍යවශ්‍ය නොවන, වෘත්තීය නොවන හා පුළුවන් නම් නොකර හිටියත් කමක් නැති 'සෙල්ලම් වැඩක්' වැඩක් හැටියට.

සිංහලෙන් ඉතා පරිපූර්ණ අන්දමේ ප්‍රකාශනයක යෙදීම දැවෙන අවශ්‍යතාවක් බව පිළිගන්නා මෘදුකාංග නිර්මාපකයෙක් හෝ ආයතනයක් අතින් නම් මීට වඩා වෙනස් හා උසස් දෙයක් හැදෙන්න ඉඩ තිබුණා. ඒත් දැනට තියෙන තත්වය ඕකයි.

LEARN to Zoom (Don't if you can!)

I don't have enough palms to facepalm at this: LEARN has a paid Zoom subscription (https://learn.zoom.us/), so each member institution will get to use it for free. That means practically all university students and teachers. Local ISPs won't charge for data used through this subscription.

And now they are in the process of deploying a plugin that integrates this with Moodle.

Most interestingly, they have some wiki pages providing instructions on how to use Zoom for various purposes. See https://ws.learn.ac.lk/wiki/ZoomInstWorkshops/zoomguide/signin and https://ws.learn.ac.lk/wiki/ZoomInstWorkshops

Looking at the page histories, they've had this (including the paid subscription) going for at least 9 months. Now pushing hard to implement it everywhere.

One of their 'webinars' : Webinar on Zoom Video Conferencing for Research and Education

LEARN’s Support for the Challenges of COVID-19 : http://www.learn.ac.lk/covid-19

They could have used a similar plugin to integrate Jitsi meet with Moodle. And they could have provided a much better and robust solution with local installations of Jitsi meet. But they already had plans with Zoom. I believe they are going to introduce a similar setup through Schoolnet too.

I have been very naive to say the least, to expect that my friends and their departments will continue to enjoy the relative autonomy they used to have. Unfortunately, they are at the bottom, at the the end-user level of this decision making structure. Not many seem to have the courage to raise their voices in defense of their software freedom, privacy and security. Another sad thing that is likely to happen with an unexamined default like this is that it will be the natural choice for all sorts of other work; group calls among friends and family, community events etc, because it is already there in your phone or laptop.

වසංගත දිනපොත (1)

සමාජ දුරස්ථභාවය කියන පදය අද සිංහල කතා කරන වැඩි දෙනෙකුට තේරෙනව ද? ගමේ අත්දැකීම අනුව මට පේන්නේ ඒක තේරුම්ගන්න අමාරු පදයක් බව යි. තේරිය යුතු දෙයක් වීම සහ තේරුම් යාම අතර ලොකු පරතරයක් තියෙනවා. අනිත් අතට මීටරයක් ඈතින් ඉන්න කිව්වත්, මීටරය දන්නා අයත් එච්චර නෑ. මේක විහිළුවක් නෙමෙයි. 'බඹයක් දුරින් හිටපල්ලා' කිව්වොත් විතරක් තේරෙන අය ඉන්නවා. ඒ වගේ ම මේ දුරින් ඉඳීම දැන් පැතිර යන රෝගයෙන් බේරීමේ මඟක් බව දන්නා අයගේ හිගයකුත් පේනවා. ගම්බද ජනතාවට විශ්වසනීය පුවත් මූලාශ්‍ර අඩු යි. ෆේස්බුක් වැනි දේවල් ගැන යම් හුරුවක් ඇති අයට වුණත් ඒ අඩවිවල සැරිසරා වැදගත් තොරතුරක් හොයාගන්නා විදිහ ගැන අවබෝධය අඩුයි. මේ වර්ගයේ සමාජ ජාල කොහොමත් විකාර සහගත ඇල්ගොරිතම්වලින් අවුල් කරලයි තියෙන්නේ. ඒ නිසා කාලානුක්‍රමික පිළිවෙලකට අලුත් ම තොරතුරු ලබාගැනීම සෑහෙන අභියෝගයක්.

ඇඳිරි නීතිය ඉවත් කරන දිනවලට මේක විශේෂ ගැටලුවක් බවට පත් වෙනවා. රූපවාහිනිය හා ගුවන්විදුලිය සිය ප්‍රවෘත්ති විකාශවල ප්‍රධාන වශයෙන් කරන්නේ ආණ්ඩුව කොරෝනා මර්දනය සඳහා ගෙන යන වැඩපිළිවෙලේ 'සාර්ථකත්වය' හුවාදැක්වීම යි. ඊට අමතර ව පොලිස් හා හමුදා වැටලීම් වාර්තා කිරීමට ඔවුන් සමඟ යාම, කොරෝනා ආසාදිතයින්ගේ නිවාස පිහිටි වීදි දිගේ ඩ්‍රෝන් කැමරා පියාසර කරවීම වගේ වැඩත් ජාතික මාධ්‍ය ආයතන තම කාරිය හැටියට සලකන බව පේනවා. ඇයි වර්ගවාදය ඇවිස්සීම? ඒකත් සෑහෙන ප්‍රමුඛතාවක් දී ඇති වැඩක්. ලෙඩා මුස්ලිම් නම් ප්‍රවෘත්තිවල 'ඇත්ත' දෙගුණ තෙගුණ වෙනවා. 'පැත්ත ගියත් ඇත්ත කියන්න' ඉතා උද්‍යෝගයෙන් ඉදිරිපත් වෙනවා. ඒත් හෙට ඇඳිරි නීතිය ඉවත් කරනවා නම් අද ප්‍රමුඛත්වය දිය යුත්තේ දැනට පවතින තත්වය ගැන ඇත්ත කීමට හා හෙට දිනයේ අනුගමනය කළ යුතු හොඳ ම පියවර හැකි තාක් අවධාරණයෙන් ජනතාවට පැහැදිලි කිරීමට යි. ජනතාව ආරක්ෂා කරගත හැක්කේ ඇත්ත කීමෙන් හා ඒ ඇත්ත හැකිතාක් හොඳින් සන්නිවේදනය කිරීමෙන් පමණ යි.

ඉතින් ගමේ උදවිය කඩපොලවල ටැග්ගැහෙනවා. මගතොටේ රංචු පිටින් ගමන් යනවා. පාරේ අනිත් පැත්තෙන් යන හිතවතුන් දැක්කාම 'ඉතින් ඉතින්?' කියන්න පණ කඩාගෙන පාර පැනගෙන ළඟටම යනවා. සමහරු අහල පහළ ගෙවල්වලට, නෑදෑයින් ළඟට යන්න මේක හොඳ අවස්ථාවක් හැටියට සලකනවා. හය වැනිදා ඇඳිරි නීති විරාමයේ දී කඩේ ගිහින් ඇවිත් බඩු අස් කරමින් ඉන්නා අතර දොරේ සීනුව වදිනවා ඇහුණා. බලනකොට ගම් දෙකකට එහා කෙනෙක් දොර ළඟ. මට එක පාරට හිතුණේ කාට හරි කරදරයක්, එහෙමත් නැත්නම් මුදල් හදිසියක් වෙලා කියලා. ඒත් වාසනාවකට එහෙම දෙයක් නෙමෙයි. ඔහු ඇවිත් තිබුණේ ගෙදර හිඳපු පොල් තෙල් බෝතලයක් දීලා යන්න! එතරම් හොඳ සෞඛ්‍ය තත්වයක නැති අප්පච්චී ළඟට ගොස් අතට ම බෝතලය දුන් ඔහු ආ ගිය තොරතුරු කතා කළා. ඇඳිරි නීතිය නොතිබ්බා නම් මීට කලින් එන බවත් සහතික කෙරුවා. මේ සේරම සිද්ධ වෙන්න තත්පර තිහක් වත් ගියේ නෑ. ඔය කියන සමාජ දුරස්ථභාවය ගැන කිසිම දෙයක් අපේ හිතවතා දැනගෙන හිටියේ නැහැ. තවත් ගෙවල් දෙකතුනකට වත් ඔහුගේ පොල් තෙල් දානය ලැබෙන්න ඇති. යුද්දෙ දිනපු ආණ්ඩුවට මේක ලොකු දෙයක් නොවන බව රූපවාහිනිය නරඹා හොඳින් දැනුවත් වී සිටි මගේ අප්පච්චී 'එයා කවදත් මෙහෙ ආපු කෙනෙක්නේ. එයාගෙන් ප්‍රශ්නයක් වෙන්න විදිහක් නෑ' කියමින් මගේ බිය සැක දුරු කළා.

Work from home and conduct your classes with Jitsi meet!

Well, not only classes. Your office meetings, your workshops, discussions and much more. The following text is based on an email I sent to my friends who are university teachers.

If you are in a hurry to start a video conference, scroll down and read section C! Read the entire article for a short introduction to Jitsi meet.

Remember the CCTV drama at Kelaniya? I know all of you were outraged when the administration decided to install surveillance cameras within university premises.

I am very concerned and worried about the installation of many thousands of surveillance cameras (one-per-person) under the guise of introducing Zoom (and Skype, Google hangouts and similar malicious platforms) to our universities, schools and offices. It must be demanded that all teleconferencing and remote working platforms must be free and open source. People (students, teachers, office employees and the general public) should be able to inspect these software and know what they actually do. No public institution should open gates to proprietary platforms that are often used for surveillance.

(A) Jitsi meet is one of the most reliable video conferencing platforms I have used. A combination of email, Moodle and Jitsi meet can be highly recommended for educational settings that undergo transition during this lockdown period. We have to be realistic about our assessments because our attempt here is to build some sort of a bridge between the existing systems and a wide variety of work-from-home setups that are popping up right now. Most of our offices are not remote work-friendly environments. Almost all of our university and school courses are not designed for remote learning. Office workers, teachers and students now seek the most practical and least expensive solutions to keep the existing system running.

Jitsi is completely free and open source, which makes it relatively immune to backdoors or malicious mechanisms that pave way to security threats and privacy violations. Users and peers can review its code and see if there are vulnerabilities. Unlike Zoom, Skype and other closed-source proprietary platforms, Jitsi has been proved to be a solid and robust solution for places where privacy matters. Please visit this website to read more about Jitsi: https://jitsi.org .

(B) Using Jitsi meet

A user can run their own Jitsi meet server or use one of the public servers run by various entities. Sri Lankan government has now deployed a server at https://meet.gov.lk for the state/governmental sector. There is a very trustworthy public instance provided by Jitsi developers at https://meet.jit.si (This is the one I use most of the time). I participated in a public discussion hosted by someone in Amsterdam the other day, and he used a jitsi instance run by Hivos : https://jitsi.hivos.org/ There are many other individuals and organizations that run their own Jitsi meet servers. Here's a list (and lists of lists) of public jitsi servers anyone can use: https://github.com/jitsi/jitsi-meet/wiki/Jitsi-Meet-Instances

The ideal solution for Sri Lankan universities would be deploying their own jitsi servers. And the government can make arrangements with ISPs to provide "free data" for students and staff who use these servers. But for the time being they can use a public server like https://meet.jit.si . This is somewhat similar to using wordpress.com for blogging. But the difference here is that you don't create accounts!

(C) Start a conference call right now!

0) The best thing is that you don't need to create an account! There are no user accounts.

1) No need to install new software. Just visit the page https://meet.jit.si using a web browser. This is where you create your meeting space. To do this, you should simply enter a name for your meeting and proceed. (Example name: HogwartsDarkArts). Using a web browser on a laptop/desktop gives more options and space for classroom activities as shown in the rest of the steps. Alternatively, you can install jitsi meet mobile app (search for 'jitsi meet' in the app store) and follow the same steps to create a meeting. Your options are somewhat limited with the mobile app. But I know some people in Colombo even take part in Yoga classes using the mobile app!

2) Then you will be prompted to activate your microphone and camera. You can enter a meeting without activating the mic or camera, if you wish to do so. But this will prevent you from being able to talk. When you are inside the meeting you can temporarily mute the mic and disable the camera, depending on your need.

3) There are four quality levels. This helps a lot if you are having bandwidth problems. Lowest level is audio only. But it is good enough to listen to or interact with a lecture. These options can be found at the bottom right corner of the screen.

4) Move your mouse over to the bottom of the screen and you will see a couple of additional options such as

-- a chat panel on the side
-- a screen sharing facility that can be used when doing a presentation
-- 'raise hand' to indicate that you have a question or you want to speak.

5) You can create a password to the meeting to prevent uninvited people from entering. This option can be found when you click on the "!" icon on the bottom right corner.

5) To invite others to participate in the class, let the others know the name you gave. In this case 'HogwartsDarkArts' or share the entire address of the room : https://meet.jit.si/HogwartsDarkArts

They should either enter this name HogwartsDarkArts or the address https://meet.jit.si/HogwartsDarkArts at the entrance. Or visit this address https://meet.jit.si/HogwartsDarkArts using a web browser.

6) Bottom right corner has several other options such as

-- Change user settings
-- Start recording the session
-- Live streaming on YouTube,
-- Blur the background
-- Share a YouTube video

7) These meetings are ephemeral. The room will be dissolved once everyone exists the call making sure no one will see the meeting/classroom unless the participants decide to record it themselves while it is happening.

8) Please see the attached images for some of the steps. In this example I have deactivated my camera and mic. And I am the only person in this meeting waiting for the others to arrive.

(D) NOTES and LINKS: There are other free and open source solutions specially tailored for classroom work, such as BigBlueButton. They can be installed on your own server. I am promoting Jitsi meet, Moodle and email because these are platforms I have already tested and used. If you have time and resources, don't hesitate to explore some of the other available options too:

-- A Zoom Flaw Gives Hackers Easy Access to Your Webcam

-- Zoom iOS App Sends Data to Facebook Even if You Don’t Have a Facebook Account

-- Zoom Meetings Aren’t End-to-End Encrypted, Despite Misleading Marketing

-- Beware of ‘ZoomBombing’: screensharing filth to video calls

-- New York Attorney General Looks Into Zoom’s Privacy Practices

  • If you are interested in running your own Jitsi server:

-- You can help! Deploy your own Jitsi Meet instance now https://jitsi.org/blog/make-it-live-with-video/

-- Jitsi Videobridge Performance Evaluation https://jitsi.org/jitsi-videobridge-performance-evaluation/

-- Using Jitsi Meet for self-hosted video conferencing https://puppet.com/blog/using-jitsi-meet-for-self-hosted-video-conferencing/

-- Jitsi Meet Security & Privacy: Fully secure you say… What does this mean exactly? https://jitsi.org/security/

-- Jitsi : This is what end-to-end encryption should look like! https://jitsi.org/blog/e2ee/